Δωρεάν έξοδα αποστολής για παραγγελίες άνω των 24.99€ (εντός Ελλάδας). Κόστος αντικαταβολής + 1.90€.
X
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Blog

Συνέντευξη Γιώτας Γουβέλη

Η Γιώτα Γουβέλη γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μεσολόγγι. Είναι απόφοιτος του Μαθηματικού Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στην πληροφορική και τη διοίκηση επιχειρήσεων. Αρχικά εργάστηκε στον χώρο της εκπαίδευσης και στη συνέχεια σε πολυεθνικές εταιρείες επικοινωνίας ως υπεύθυνη Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Έχει τρία παιδιά και ζει με την οικογένειά της στην Αθήνα. Από τις εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά της Η Μουσική του Κόσμου (2010), Το Σκίτσο (2011), Το Κεντρί της Πεταλούδας (2013), Το Μαγεμένο Ποτάμι (2014), Η Πρώτη Κυρία (2015), Η Νύφη της Μασσαλίας (2016), Ματωμένα Εντελβάις (2017), Το Δάκρυ της Mάντισσας (2018), Η Προσευχή της Μάντισσας (2019) και το βιβλίο Για ένα τανγκό στη Σμύρνη (2020)

 

Το ερωτηματολόγιο του βιβλιοπωλείου BooksPlus

 

  1.  Πότε νοιώσατε για πρώτη φορά την ανάγκη να εκφραστείτε μέσα από το γράψιμο;

 Μικρή, έφτιαχνα συνεχώς στο μυαλό μου φανταστικές ιστορίες και τις σερβίριζα στους γύρω μου για αληθινές, φέρνοντας τους γονείς μου σε πολύ δύσκολη θέση. Δεν ήξεραν πότε να με πιστέψουν και πότε όχι. Τότε ήταν το αγαπημένο μου παιχνίδι η μυθοπλασία, το όνειρο. Τώρα που το όνειρο έγινε πραγματικότητα είναι ακόμα πιο ακριβό κι αγαπημένο. 

 

  1.  Ποια ήταν τα πρώτα βιβλία που διαβάσατε;

 Στο νηπιαγωγείο, με τη βοήθεια του μπαμπά μου διάβαζα παιδικά εικονογραφημένα και ήδη από τότε ήξερα πως ένας συμπληρωματικός θαυμαστός κόσμος ανοιγόταν μπροστά μου. Στη συνέχεια, καταβρόχθιζα τα κλασικά νεανικά αναγνώσματα, Ιούλιο Βερν, Μπέτυ Σμιθ, Μέι Άλκοτ κλπ.

 

  1. Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;

 Κατά καιρούς αλλάζω προτιμήσεις αλλά σταθερά και διαχρονικά αγαπώ τους Ρώσους και τους Γάλλους μεγάλους συγγραφείς. Τελευταία, γοητεύομαι από τα κείμενα της νομπελίστριας Αλίς Μονρό, τη θεωρώ ανεπιτήδευτα σπουδαία, διεισδυτική, ακομπλεξάριστα ειλικρινή σε ό,τι αφορά τη γυναικεία ψυχολογία. Πριν κάμποσα χρόνια είχα κολλήσει με τον Τζέφρεϊ Άρτσερ και την πνευματώδη, πλούσια πλοκή των ιστοριών του. Επίσης αγαπώ τον Σάμουελ Μπάτλερ και την Κοινή Ανθρώπινη Μοίρα του.  

 

  1.  Ο αγαπημένος λογοτεχνικός ήρωας;

 Η Μαντάμ Μποβαρύ. Έχοντας μεγαλώσει κι εγώ σε επαρχία, ταυτιζόμουν με την ηρωίδα και την αγωνιώδη της ανάγκη να σπάσει τα στενά όρια του κόσμου της. Εκείνη ολισθαίνοντας συνεχώς, εγώ έχοντάς την ως παράδειγμα προς αποφυγή τραγικών λαθών. Άλλοτε τα γλίτωνα, άλλοτε όμως όχι.

 

  1. Ποιο βιβλίο θεωρείτε ως αριστούργημα;

 Τον Μόμπυ Ντικ. Πώς εγώ, που δεν είχα κανένα ενδιαφέρον για την περιπέτεια ενός φαλαινοθηρικού στους ωκεανούς, βρέθηκα αιχμαλωτισμένη, μαγεμένη από  τον κόσμο εκείνων των σκληροτράχηλων ναυτικών είναι ένα θαύμα που λέγεται υψηλή λογοτεχνία.

 

  1.  Καθοριστικότερο ρόλο στη συγγραφή πιστεύετε ότι παίζουν οι επιρροές ή η έμπνευση;

 Θεωρώ την έμπνευση παρεξηγημένη λέξη. Δεν είναι κάτι σαν επιφοίτηση, κατ’ εμέ. Έρχεται με πολλή δουλειά, ενίοτε λανθάνουσα πνευματική διεργασία και μόχθο. Για να ξεκινήσω τη διαδικασία της συγγραφής πρέπει κάτι να με συγκινεί και αυτό είναι για μένα το έναυσμα, η συγκίνηση. Όσο για τις επιρροές, εννοείται πως όλα μας τα αναγνώσματα και οι εμπειρίες διαμορφώνουν τη σκέψη μας και την προσωπικότητα που βγαίνει στα κείμενά μας.

 

  1.  Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι ζούν πολλές ζωές μέσα από τη λογοτεχνία;

 Όχι ακριβώς. Θεωρώ πως ένα μυθιστόρημα με τρισδιάστατους ήρωες, που έχει τη δύναμη να εμπλέξει τον αναγνώστη στις καταστάσεις που αφηγείται, τον βοηθά να αναπτύξει ενσυναίσθηση, να μπει στη θέση του άλλου, να κατανοήσει, να αναπτυχθεί κι ο ίδιος μέσα από αυτή την εμπειρία. Υπό αυτή την έννοια εμπλουτίζει και τη δική του ζωή.

 

  1. Πότε αυτό που κάνουμε για το κέφι μας γίνεται δουλειά;

 Η δουλειά είναι τόσο κοντινή λέξη με τη δουλεία, δηλαδή την υποταγή, την υπακοή είτε σε ανθρώπους είτε σε κανονισμούς, λέγαμε στα εφηβικά μας παραληρήματα. Ωστόσο, αν θέλεις να δημιουργήσεις πρέπει να δουλέψεις, να δαμάσεις το κέφι σου, να το διοχετεύσεις στο κανάλι της αποτελεσματικότητας. Κι αν ξεχειλίζει πού και πού, τόσο το καλύτερο.

 

  1.  Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη σας τα οποία σας αρέσει να ξαναδιαβάζετε κάθε τόσο;

 Παλιότερα, ναι, διάβαζα ξανά και ξανά τα βιβλία που αγαπούσα. Τώρα συνειδητοποιώ πόσα θέλω ακόμα να διαβάσω και δεν μου φτάνει ο χρόνος. 

 

      10.  Τι διαβάζετε αυτή τη περίοδο;

 Έχω ανακαλύψει τη λογοτεχνική σειρά της Αγκάθα Κρίστι με το ψευδώνυμο MaryWestmacott και απολαμβάνω ένα ένα αυτά τα άγνωστα βιβλία της που σφύζουν από ρομαντισμό, αγγλική εξοχή, λεπτότητα και διεισδυτικότητα στην ανθρώπινη φύση όπως και τα αστυνομικά της. Η μεγάλη συγγραφέας παραμένει μεγάλη σε όλες της τις εκφάνσεις.

 

Συνέντευξη Αλέξη Μοστριού

Ο Αλέξης Μοστριός γεννήθηκε το 1976 στην Αθήνα. Από τότε, ταξιδεύει μέσα στο κεφάλι του και σε πολλές χώρες και ελληνικά νησιά έξω από αυτό προσπαθώντας να καταλάβει τον κόσμο και να γεμίσει εικόνες, την ώρα που θα έπρεπε να συγκεντρώνεται στο γράψιμο. Έχει περάσει αρκετά χρόνια στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο σπουδάζοντας και βουτώντας μέσα στα βιβλία, που ήταν πάντα η μεγάλη του αγάπη μαζί με τον αθλητισμό και τη μουσική. Ζει πλέον μόνιμα στην πρωτεύουσα και αυτό είναι το πρώτο του βιβλίο

 

Το ερωτηματολόγιο του βιβλιοπωλείου BooksPlus

 

  1.        Πότε νιώσατε για πρώτη φορά ανάγκη να εκφραστείτε μέσα από το γράψιμο;

 Μικρός είχα την τάση να γράφω μικρές ιστορίες και ποιήματα, αλλά ποτέ δεν ένιωσα την ανάγκη να τα δημοσιεύσω. Αυτό εξελίχθηκε αργότερα, αφού πέρασαν από τα χέρια μου εκατοντάδες αστυνομικά βιβλία όλων των ειδών και είδα, κυρίως , ποια στοιχεία αυτή της γραφής δεν με άφηναν τόσο ικανοποιημένο. Δε νιώθω τόσο πολύ την ανάγκη να εκφραστώ μέσα από το γράψιμο, περισσότερο μου αρέσει να πλάθω και να παρουσιάζω ιστορίες που κρατάνε το ενδιαφέρον, διασκεδάζουν τον αναγνώστη και χαλαρώνουν συναρπάζοντας, όσο παράξενο και αν ακούγεται αυτό.

 

  1.        Ποια ήταν τα πρώτα βιβλία που διαβάσατε;

 Μικρός προτιμούσα τις ιστορίες μυστηρίου. Πέρα από τα κλασικά βιβλία της AgathaChristieκαι του SirArthurConanDoyle, διάβασα πολύ και τη σειρά μυστηρίου «Οι Μυστικοί Εφτά» της EnidBlyton, ένα πολύ καλό παράδειγμα παιδικής ευστροφίας και συνεργασίας. Πάντα με προσέλκυαν οι γρίφοι και η δράση, χαρακτηριστικά που βρήκα πολύ στην αγγλική σχολή.

 

  1.        Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;

 Δύσκολη ερώτηση. Διαχρονικά μου αρέσει πολύ η γραφή του JohnLeCarre, οι ανατριχιαστικές σκηνές του ThomasHarris, η ωμότητα του MarioPuzo, τα έξυπνα σενάρια tτου JoNesbo, η μουντή αύρα του Ντοστογιέβσκι. Είναι πάρα πολλές οι επιλογές, αλλά όσο βλέπω στο κείμενο έξυπνες ιδέες, νουάρ ατμόσφαιρα, δράση και αξιομνημόνευτους χαρακτήρες πάντα θα μαγνητίζομαι.

 

  1.        Ποιος είναι ο αγαπημένος λογοτεχνικός ήρωας;

 Θα έλεγα χωρίς αμφιβολία ο SherlockHolmes. Είναι πραγματικά αριστουργηματικός ο τρόπος σκέψης του, σε μια εποχή που τα μέσα της έρευνας ήταν πολύ φτωχά. Σίγουρα αυτά τα βιβλία δεν θα μπορούσαν να γραφτούν στη σημερινή εποχή, αλλά το ίδιο πιστεύω και για τα αντίστοιχα βιβλία κατασκοπείας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Κάθε εποχή έχει τη γοητεία της, και αυτό αποτυπώνεται άψογα στα βιβλία του Doyle.

 

  1.        Ποιο βιβλίο θεωρείτε ως αριστούργημα;

 Είναι πολλά. Θα έλεγα ότι ο Μεγάλος Γκάτσμπυ μου έχει χαραχτεί στο μυαλό, κυρίως επειδή κάθε φορά που το διαβάζω ανακαλύπτω καινούρια κρυφά νοήματα που δεν είχα προσέξει. Η αλληγορία έχει την τιμητική της σε αυτήν την ιστορία, σε μια στιγμή του χρόνου όπως η belleepoqueπου προσφερόταν για εμπνευσμένη λογοτεχνία. Είναι από τα σενάρια μέσα στα οποία θα ήθελα να ζούσα, έστω και για λίγο. 

 

  1.        Καθοριστικότερο ρόλο στη συγγραφή πιστεύετε ότι παίζουν οι επιρροές ή η έμπνευση;

 Η εύκολη απάντηση είναι και τα δύο. Στη δική μου περίπτωση, θέλω το κείμενο να επηρεάζεται όσο γίνεται περισσότερο από την έμπνευση, καθώς όσο περισσότερα εξωγενή στοιχεία μπαίνουν τόσο πιο δύσκολο γίνεται να μπει κανείς στο πετσί του ρόλου. Οι χαρακτήρες, οι εικόνες, οι εναλλαγές συναισθημάτων είναι όλα στα κεφάλι μου και δεν θέλω να επηρεάζονται από εμπειρίες που μπορεί να έχω. Στους «Ικέτες» για παράδειγμα, παίζει σημαντικό ρόλο η παραλία, ένας αγαπημένος μου τόπος που για τις ανάγκες του σεναρίου μετατρέπεται από χώρος ξεγνοιασιάς και απόλαυσης σε αποτρόπαιο και εφιαλτικό σκηνικό.

 

  1.        Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι ζούν πολλές ζωές μέσα από τα βιβλία;

 Βέβαια. Ο στόχος μας όταν ανοίγουμε ένα καινούριο βιβλίο είναι να μεταφερθούμε όσο γίνεται στην ατμόσφαιρα που περιγράφεται, να μπούμε στο πετσί των ηρώων και να ζήσουμε μαζί τους όσα διαδραματίζονται. Κλειδί φυσικά σε αυτό είναι να έχουμε ανοιχτό το μυαλό μας, χωρίς προκαταλήψεις, ώστε η εμπειρία αυτή να είναι όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστική. Πιστεύω ακράδαντα ότι όσο περισσότερες ζωές ζούμε μέσα από τα βιβλία, τόσο πιο ανεκτικοί γινόμαστε απέναντι στο διαφορετικό και το ξένο προς εμάς.

 

  1.        Πότε αυτό που κάνουμε για το κέφι μας γίνεται δουλειά;

 Όταν ξεκίνησα να γράφω, θα σας απαντούσα ποτέ. Πλέον όμως, πιστεύω ότι ένα χαρακτηριστικό που βρίσκουμε και σε κάθε επάγγελμα είναι η ανάγκη για πειθαρχία όταν κάποιος καταπιάνεται με τη συγγραφή. Όπως οι αθλητές, ένας καλός συγγραφέας εξασκείται διαβάζοντας πολύ, γράφοντας με σταθερό ρυθμό και μελετώντας όσο περισσότερο μπορεί όσα περιγράφει. Προσωπικά δεν θα δω ποτέ τη συγγραφή ως δουλειά, γιατί φοβάμαι ότι αυτός θα είναι και ο ταχύτερος τρόπος να σταματήσω να γράφω, αλλά θα προσπαθώ πάντα να διατηρώ μια αρμονία στο πρόγραμμά μου, με την ελπίδα αυτό να αντικατοπτρίζεται και στο χαρτί.

 

  1.        Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη σας στα οποία αρέσει να ξαναδιαβάζετε κάθε τόσο;

 Σπάνια ξαναδιαβάζω ένα βιβλίο, κυρίως επειδή νομίζω ότι η πρώτη εντύπωση είναι πάντα και η πιο έντονη. Υπάρχουν φυσικά αριστουργήματα που απαιτούν ανάλυση και συνεχή μελέτη, αλλά στην παρούσα φάση προτιμώ να συλλέγω όσες περισσότερες πληροφορίες μπορώ για τα βιβλία που κυκλοφορούν, μέχρι να καταλήξω σε αυτά που προτιμώ. Είναι σίγουρο πάντως ότι σε μεγαλύτερη ηλικία θα έχω βάλει στην άκρη τα αγαπημένα μου και θα τα επισκέπτομαι τακτικά, όπως κάνουμε και με αγαπημένες ταινίες ή φαγητά!

 

  1.    Και μια τελευταία ερώτηση. Τι διαβάζετε αυτή τη περίοδο;

 Αυτήν την περίοδο έχω εστιάσει σε καινούριους Έλληνες αστυνομικούς συγγραφείς, καθώς πιστεύω ότι πλέον υπάρχουν πολλές και καλές επιλογές εκεί έξω. Παράλληλα, διαβάζω πολλές ιστορίες κατασκοπείας από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, επιλογές που οι Εκδόσεις BELLπροσφέρουν απλόχερα. Γενικά παρακολουθώ στενά τη δημιουργία της ελληνικής σχολής αστυνομικής λογοτεχνίας, και ελπίζω ότι μέσα από αυτές τις καινούριες φωνές θα προσελκύσουμε περισσότερους ανθρώπους στο βιβλιοπωλείο.

 

Συνέντευξη Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Μιχάλης Μακρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και σπούδασε βιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έζησε εννέα χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Πλέον κατοικεί στη Λευκάδα με τη σύζυγό του και με τα δυο τους παιδιά, και περνά μεγάλα διαστήματα στο Δελβινάκι Πωγωνίου στην Ήπειρο. Εργάζεται ως μεταφραστής λογοτεχνίας από τα αγγλικά και τα γαλλικά (έχοντας μεταφράσει αρκετά έργα των Ernest Hemingway, Truman Capote, F.S. Fitzgerald, John Steinbeck, Ray Bradbury, Stephen King, Saul Bellow, Richard Powers, Michel Faber, Antoine de Saint-Exupery, Martin Amis, κ.ά.). Έχει εκδώσει τα βιβλία για ενήλικες: "Η θλίψη στα μάτια του ποντικού", Οδυσσέας 1996, "Η Ιουλία είχε ένα πόδι", Οδυσσέας 1998, "Ιστορίες για μικροσκοπικά και γιγαντιαία πλάσματα", Οξύ 2000, "Το τέρας και ο έρωτας", Εστία 2002, "Η μαγική εκδρομή", Εστία 2005, "Το τέλος του ταξιδιού", Εστία 2006, "Η άδεια καρέκλα", Καστανιώτης 2007, "Σπουργίτω και Γράχαμ", Γιάννης Πικραμένος, 2012, "Οδοιπορικό στο Πωγώνι" (κείμενα, φωτογραφίες), Fagotto, 2013, "Το δέντρο του Ιούδα", Κίχλη, 2014, Τσότσηγια & Ω'μ  2017 Κίχλη , Μαύρο Νερό , 2019 Κίχλη  ,  Η θάλασσα  2020 Κίχλη καθώς και έξι βιβλία για παιδιά. Κείμενα και κριτικές του δημοσιεύονται σε διάφορα περιοδικά (diastixo.gr, "Φρέαρ", κ.ά.). Εργάζεται ως μεταφραστής λογοτεχνίας.

 

 

 

Το ερωτηματολόγιο του βιβλιοπωλείου BooksPlus

 

  1.        Πότε νιώσατε για πρώτη φορά ανάγκη να εκφραστείτε μέσα από το γράψιμο;

Έγραψα τις πρώτες μου ιστορίες στο τέλος του λυκείου-αρχή των πανεπιστημιακών μου χρόνων. Φυσικά, έχουν πεταχτεί όλες, όπως και η επόμενη και η μεθεπόμενη φουρνιά ιστοριών. Η πρώτη ιστορία που δημοσίευσα, «Η πόλη και το όνειρο», ήταν σ’ ένα μικρό φανζίν, το Brazil, κι αναδημοσιεύθηκε σ’ έναν από τους τόμους του Ελληνικού φανταστικού διηγήματος που ανθολογούσε ο Μάκης Πανώριος. Τότε ακόμα, απλώς έγραφα χωρίς να ’χω συνείδηση συγγραφέα – αυτή αποχτήθηκε πολύ αργότερα, αφού είχα ήδη εκδώσει τα πρώτα μου βιβλία. Όταν με ρωτούσαν τι έκανα, απαντούσα «μεταφράζω», σχεδόν ποτέ «γράφω ιστορίες». Το να πω ότι ήμουν και συγγραφέας μου φαινόταν λίγο σαν κομπασμός.

 

  1.        Ποια ήταν τα πρώτα βιβλία που διαβάσατε;

Πότε; Στα παιδικά μου χρόνια; Βιβλία για ζώα, τις περιπέτειες του Σέρλοκ Χολμς, βιβλία του Ιουλίου Βερν, τον Ροβινσώνα Κρούσο, φυσικά όλα τα περιοδικά που ήταν κάπως σαν βιβλία (τον Μικρό Ήρωα, τον Μικρό Σερίφη), και πολλά βιπεράκια: αστυνομικά, καουμπόικα, περιπέτειες. Στην εφηβεία ήμουν λάτρης της λογοτεχνίας του φανταστικού, του τρόμου, της επιστημονικής φαντασίας.

 

  1.        Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;

Μέχρι μια ηλικία, αρκετά νεαρή, θα μου ήταν σχετικά εύκολο να σας απαντήσω: ο Ρέι Μπράντμπερι, ο Ουίλιαμ Γκόλντινγκ, κάποιοι ακόμα. Πλέον, μου είναι πολύ δύσκολο. Θα σας πω ποιοι ήταν οι τελευταίοι συγγραφείς που διάβασα μαζεμένα πάνω από τρία βιβλία τους. Πριν από 3-4 χρόνια ο JohnBerger με συντρόφεψε ένα καλοκαίρι. Και πέρσι το καλοκαίρι διάβασα τρία μυθιστορήματα του Γιασουνάρι Καουαμπάτα το ένα μετά τ’ άλλο. Ωστόσο, ο αναγνωστικός μου χρόνος, πια, είναι μοιρασμένος ανάμεσα σε βιβλία μυθοπλασίας και σε non-fiction.

 

  1.        Ποιος είναι ο αγαπημένος σας λογοτεχνικός ήρωας;

Μάλλον ισχύει και εδώ ό,τι και με τους συγγραφείς. Δεν ξέρω αν έχω «αγαπημένο» λογοτεχνικό ήρωα. Πρόχειρα, πάντως, μου έρχεται στο μυαλό ο Λιέβιν στην Άννα Καρένινα.

 

  1.        Ποιο βιβλίο θεωρείτε ως αριστούργημα;

Τρίτη ερώτηση που με φέρνει κάπως σ’ αμηχανία. Δεν σκέφτομαι ποτέ αν ένα βιβλίο είναι ή δεν είναι αριστούργημα. Κι ούτε σκέφτομαι απλώς αν μου άρεσε ή όχι, αλλά το ξαναφέρνω στο μυαλό μου και προσπαθώ να το αναλύσω, να το δω όλο μαζί ως κάτι ενιαίο και ταυτόχρονα να δω ποιο πράγμα, στο βιβλίο, είναι αυτός ο πυρήνας που στ’ αληθινά καλά βιβλία υπάρχει ακόμα και σε κάθε παράγραφό τους, κάνοντας όχι μόνο το σύνολο να περιέχει τα μέρη, αλλά και κάθε μέρος να κλείνει μ’ έναν τρόπο μέσα του το σύνολο. Στα καλά βιβλία το βλέπεις αυτό – το νιώθεις. Στο Έγκλημα και τιμωρία, στον Μόμπι Ντικ, στην Άννα Καρένινα, στη Χρυσή κούπα του Χένρι Τζέιμς.

 

  1.        Καθοριστικότερο ρόλο στη συγγραφή πιστεύετε ότι παίζουν οι επιρροές ή η έμπνευση;

Η έμπνευση βέβαια! Να και μια ερώτηση που η απάντησή της μου είναι εύκολη. Αν διαβάζεις, φυσικά υπάρχουν επιρροές και περνούν σ’ ό,τι γράφεις ο ίδιος. Χωρίς την έμπνευση, όμως, ο πίνακας είναι απλώς κολάζ. Βέβαια, ένα κολάζ μπορεί να ’ναι έξοχο – πίνακας όμως δεν είναι.

 

  1.        Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι ζούν πολλές ζωές μέσα από τα βιβλία;

Όχι. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι ζουν μία ζωή μέσ’ από τη ζωή τους. Ένα κομμάτι της, για όσους αγαπούν τις ιστορίες και το διάβασμα, είναι και τα βιβλία.

 

  1.        Πότε αυτό που κάνουμε για το κέφι μας γίνεται δουλειά;

Μα, προφανώς όταν αμειβόμαστε γι’ αυτό. Δηλαδή, στην περίπτωση ενός συγγραφέα στην Ελλάδα –με λιγοστές εξαιρέσεις–, ποτέ. Όμως, ούτε γράφεις «για το κέφι σου». Ξέρετε, το γράψιμο μιας ιστορίας μπορεί να γίνει βασανιστικό, κι αν το κάνεις για το κέφι σου είτε είσαι μαζοχιστής είτε δεν παίρνεις στα σοβαρά αυτό που κάνεις.

 

  1.        Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη σας τα οποία σας αρέσει να ξαναδιαβάζετε κάθε τόσο;

Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη που θα μου άρεσε να ξαναδιαβάζω κάθε τόσο. Ωστόσο, σπάνια το κάνω. Μέσα στο lockdownξαναδιάβασα τον 1ο τόμο του Χαμένου χρόνου. Όμως τα βιβλία που αγάπησα μου αφήνουν πάντα μιαν αίσθηση, όσο παλιά κι αν τα ’χω διαβάσει – ακόμα κι αν από την υπόθεσή τους δεν θυμάμαι σχεδόν τίποτα. Αρκεί να τα πιάσω για μία στιγμή, να δω το εξώφυλλό τους, ή να τα φέρω απλώς στο μυαλό μου, και με κυριεύει τούτη η αίσθηση (που περίπου συμπίπτει μ’ αυτό που σας είπα πριν, με ό,τι κάνει τα καλά βιβλία να κλείνουν σε κάθε μέρος τους το σύνολό τους). Δεν χρειάζομαι κάτι παραπάνω.

      10.       Και μια τελευταία ερώτηση. Τι διαβάζετε αυτή τη περίοδο;

Διαβάζω μια ιστορία της μεσαιωνικής φιλοσοφίας, του FrederickCopleston, διανθισμένη με σκόρπια διηγήματα, ε.φ. κάποια απ’ αυτά. Στα προσεχή μου αναγνώσματα, τα ποιήματα του Ρέιμοντ Κάρβερ, που θα κυκλοφορήσουν όπου να ’ναι απ’ τις εκδόσεις Κίχλη σε μετάφραση του Άκη Παπαντώνη, ο Μεσάζων του Χάρτλεϊ, απ’ τον Καστανιώτη, σε μετάφραση της Τόνιας Κοβαλένκο, και πιθανώς η Φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χώρου, του Χούσερλ, από τις Π.Ε.Κ. (ένα βιβλίο που η προοπτική της ανάγνωσής του με γοητεύει).

 

Η Μαριάνθη Νταφούλη απαντά στο ερωτηματολόγιο του Books Plus

Η Μαριάνθη Νταφούλη γεννήθηκε  στη Λάρισα. Από το 1999 ζει και εργάζεται ως δικηγόρος στην Αθήνα. Το Ίκλι αβρίκ είναι το πρώτο της βιβλίο.

Το ερωτηματολόγιο του βιβλιοπωλείου BooksPlus


1. Πότε νοιώσατε για πρώτη φορά ανάγκη να εκφραστείτε μέσα από το γράψιμο?
Ήμουν οκτώ χρονών, είδα στην ΕΡΤ την ταινία «Μάθε παιδί μου γράμματα» κι είχα την αίσθηση ότι κάτι μέσα μου «ξεχειλίζει». Κάθισα κι έγραψα ένα ποίημα. Mάλλον ήταν η πρώτη ταινία που έβλεπα στη ζωή μου. Στο χωριό μου τη δεκαετία του ‘80 ως παιδιά δεν είχαμε πολλές τέτοιες ευκαιρίες. Από τότε, κάθε φορά που κάτι «ξεχείλιζε», έγραφα. Το γράψιμο είναι λυτρωτικό, είτε γράφεις τις σκέψεις σου για να μείνουν στο συρτάρι σου, είτε για να τις μοιραστείς. Αυτό που δεν συγχωρώ στον εαυτό μου είναι ότι για κάποια χρόνια μού επέβαλα ενός είδους αποχή από το μη επιστημονικό/νομικό γράψιμο, σαν να ήταν αυτό μια προσπάθεια να ενηλικιωθώ και να εγκαταλείψω τις παιδικές και εφηβικές μου φαντασιώσεις.

2. Ποια ήταν τα πρώτα βιβλία που διαβάσατε?
Θυμάμαι ακόμη το «Ο φυλακισμένος που κλαίει» της Μαριέττας Αυγερινού-Βαμβακά και το έχω διαβάσει στα παιδιά μου. Σε λίγο μεγαλύτερη ηλικία διάβαζα «Τα ξύλινα σπαθιά» του Παντελή Καλιότσου και μετά μανίας «Τα πέντε λαγωνικά», Ιούλιο Βέρν, Άλκη Ζέη, Ζωρζ Σαρρή, μάλλον δηλαδή ό,τι διάβαζαν τα παιδιά της ηλικίας μου τη δεκαετία του ’80. Με τα ξαδέλφια μου ανταλλάσσαμε φανατικά μεταξύ μας τα «Μίκυ Μάους» και τα «Ποπάυ» και μου πήρε πολλά χρόνια για ν’ ανακαλύψω ότι τα κόμικς είναι μια τέχνη πολύ πέρα από τις παιδικές μου αναφορές, ότι μπορεί δηλαδή να είναι ένα εικονογραφημένο μυθιστόρημα, όπως το «Blankets» του Craig Thompson ή ένα φεμινιστικό «μανιφέστο», όπως το «Les sentiments du Prince Charles» της Liv Stromquist.

3. Οι αγαπημένοι σας συγγραφείς?
Αναγνωρίζω την αξία των κλασσικών, αλλά μ’ αρέσει πολύ να διαβάζω σύγχρονους συγγραφείς. Οι αγαπημένοι μου είναι ο Γιάννης Μακριδάκης, ο Leonardo Padura, ο Jose Saramago, ο Julian Barnes.

4. Ο αγαπημένος λογοτεχνικός ήρωας?
Μ’ αρέσουν πολύ ως λογοτεχνικοί ήρωες οι αντισυμβατικές γυναικείες μορφές, αυτές που καταφέρνουν να ξεφύγουν από την προκαθορισμένη γυναικεία μοίρα, που σπάνε τα δεσμά του κλασικού πατριαρχικού μοντέλου, μ’ άλλα λόγια το μυθολογικό αρχέτυπο της Λίλιθ, που αναφέρω και στο Ίκλι Αβρίκ ή η Μήδεια. Στην «Τετραλογία της Νάπολης» της Elena Ferrante αγάπησα πολύ τη «Λίλα» γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή δεν διστάζει να ακολουθήσει τον δικό της δρόμο, να φύγει από το «χρυσό κλουβί», από κάθε είδους ασφάλεια, να πέσει και να ξανασηκωθεί και κυρίως να χρησιμοποιήσει το μυαλό της, πράγμα καθόλου εύκολο σε μια εποχή που δεν έδινε στη γυναίκα πολλές δυνατότητες για κάτι τέτοιο.

5. Ποιο βιβλίο θεωρείτε ως αριστούργημα?
Δεν ξέρω τι να ορίσω ως «αριστούργημα», μπορώ να πω απλά ότι, ακόμη κι αν έχουν τεχνικές ή άλλες ατέλειες, υπάρχουν βιβλία που ως αναγνώστης τα «ρουφάω», όπως «Ο Κίτρινος Φάκελος» του Μ. Καραγάτση, ή βιβλία που μου έκαναν εντύπωση σε κάποια στιγμή της ζωής μου και η αύρα τους αισθάνομαι να με ακολουθεί ακόμη, όπως το «Ο κύβος ερρίφθη» του Jean Paul Sartre και το «Το Κιβώτιο» του Άρη Αλεξάνδρου. Μ’ αρέσουν πολύ τα βιβλία που με βάζουν να ξανασκεφτώ φιλοσοφικά διλήμματα, όπως το «Γραφείο Δολοφονιών ΕΠΕ» του Jack London ή βιβλία που με κάνουν να θαυμάζω την ευρηματικότητα του συγγραφέα ως προς τη δομή και την αρχιτεκτονική που στήνει, όπως το «Μάταιο χθες» του Isaac Rosa.

6. Καθοριστικότερο ρόλο στη συγγραφή πιστεύετε ότι παίζουν οι επιρροές ή η έμπνευση?
Οι επιρροές, η έμπνευση, αλλά και η προσωπική εμπειρία, στην οποία δίνω τεράστια σημασία, είναι σαν το αλάτι, το κρεμμύδι και το λάδι στο μαγείρεμα. Χωρίς αυτά δεν μπορείς να φτιάξεις σχεδόν τίποτα που να είναι νόστιμο.

7. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι ζουν πολλές ζωές μέσα από τη λογοτεχνία?
Δεν ζουν απλά πολλές ζωές, ζουν και τη δική τους ζωή με μεγαλύτερη επίγνωση.

8. Πότε αυτό που κάνουμε για το κέφι μας γίνεται δουλειά?
Όταν εξαρτούμε από αυτό την επιβίωσή μας.

9. Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη σας τα οποία σας αρέσει να ξαναδιαβάζετε κάθε τόσο?
Όταν διαβάζω υπογραμμίζω τα σημεία που μου κάνουν εντύπωση, σημειώνω χειρόγραφα και τσακίζω το πάνω μέρος των σελίδων για να βρίσκω αυτά τα σημεία πιο εύκολα. Τα βιβλία μου συνήθως έχουν το αποτύπωμά μου ως αναγνώστη και όσο περισσότερο «κακοποιημένα» είναι, τόσο περισσότερο σημαίνει ότι με απασχόλησαν. Συνήθως δεν τα ξαναδιαβάζω ολόκληρα, αλλά ανατρέχω σ’ αυτά που έχω σημειώσει. Γι’ αυτό θέλω να έχω στη βιβλιοθήκη μου τα βιβλία που έχω διαβάσει. Κι όταν τα δανείζω, οι φίλοι μου ξέρουν ότι θα έχουν την μόνιμη γκρίνια μου αν ξεχάσουν να μου τα επιστρέψουν και χαίρομαι που μ’ αυτή την αφορμή μπορώ να κάνω μια υπενθύμιση σε κάποιους.

10. Τι διαβάζετε αυτή τη περίοδο?
Λίγες μέρες πριν τελείωσα το «Εκεί που ζούμε» του Χρίστου Κυθρεώτη και ήταν από τα βιβλία που δεν με άφησαν να σηκώσω κεφάλι, αν και έκανα κάποιες παρασπονδίες διαβάζοντας παράλληλα το «Ο Αρχηγός» του Δημήτρη Ψαρρά. Τώρα έχω στο κομοδίνο μου το «Ενάμισι δευτερόλεπτο φως» του Γιάννη Μακριδάκη, στο σακίδιο μου το «Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση» του Δημήτρη Χριστόπουλου και στο γραφείο μου μια καθόλου λογοτεχνική ερμηνεία για τον Ν. 4412/2016.

Η Κωνσταντίνα Μόσχου απαντά στο ερωτηματολόγιο του Books Plus

Η Κωνσταντίνα Μόσχου γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε γραφιστικά και σχέδιο. Εργάστηκε στον έντυπο καθηµερινό και περιοδικό Τύπο ενώ από το 2008 ασχολείται με τη συγγραφή, συμμετέχοντας παράλληλα σε πολιτιστικές δράσεις για το βιβλίο.

Το ερωτηματολόγιο του βιβλιοπωλείου BooksPlus

1. Πότε νιώσατε για πρώτη φορά ανάγκη να εκφραστείτε μέσα από το γράψιμο;
Τις περισσότερες φορές, ο άνθρωπος που αγαπά την ανάγνωση και τη γραφή, ξεκινά από νωρίς να εκφράζεται γράφοντας, άλλοτε σκέψεις σκόρπιες και άλλοτε πιο οργανωμένα. Στη δική μου περίπτωση, η ανάγκη για αυτό τον τρόπο έκφρασης είχε αφετηρία την αχαλίνωτη φαντασία που είχα ως παιδί. Ξεκίνησα να γράφω μικρά θεατρικά και σχεδίαζα κόμικ με διαλόγους και εικόνα. Αργότερα στην εφηβεία, ο καλύτερος τρόπος έκφρασης ήταν η ποίηση.

2. Ποια ήταν τα πρώτα βιβλία που διαβάσατε;
Τα κλασικά που διάβαζαν οι περισσότεροι, χωρίς ιδιαίτερη επιλογή, οτιδήποτε έπεφτε στα χέρια μου. Είχαν μεγάλη επίδραση στα παιδιά της ηλικίας μου τότε, και ήταν αγαπημένα μας τα: Χωρίς Οικογένεια, Πολυάννα-Το παιχνίδι της χαράς, Η καλύβα του μπαρμπα-Θωμά, Ένα παιδί μετράει τα άστρα. Τώρα που το σκέφτομαι, ήταν βιβλία μελαγχολικά για αυτή την ηλικία, αλλά σε έκαναν να σκέφτεσαι μέσα από τις περιπέτειες των ηρώων και να έχεις ενσυναίσθηση, κάτι που μου λείπει αβάσταχτα σε πολλά σημερινά παιδικά βιβλία που είναι περισσότερο ψυχαγωδιδακτικά γνώσης και αντίληψης του κόσμου.

3. Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;
Πάρα πολλοί είναι αγαπημένοι, ανεξαρτήτως είδους που υπηρετούν. Για να μη γράψω ένα σεντόνι, θα πω από την αστυνομική λογοτεχνία τον δημιουργό του ντετέκτιβ Φίλιπ Μάρλοου, Ρέιμοντ Τσάντλερ, από την παιδική λογοτεχνία της ονειροφαντασίας τον μεγάλο Μιχαέλ Έντε, για τον καθηλωτικό λογοτεχνικό πλούτο του τον Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ. Αγαπώ ελληνική λογοτεχνία και επιλέγω να διαβάζω περισσότερο τα τελευταία χρόνια, ανακαλύπτοντας διαρκώς συγγραφείς με πολύ δυνατές πένες στην πεζογραφία, ενώ πολλοί από τους ποιητές μας, πιστεύω ότι θα θεωρούνται σε λίγα χρόνια κλασικοί: Τίτος Πατρίκιος, Νάνος Βαλαωρίτης, Κική Δημουλά, Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ.

4. Ποιος είναι ο αγαπημένος λογοτεχνικός ήρωας;
Αγαπημένοι όλοι οι ήρωες στην Ελληνική Μυθολογία του Νίκου Τσιφόρου, για τον τρόπο που είναι δοσμένοι, ώστε να τους αγαπήσει και εκείνος που δεν έχει ασχοληθεί με τους ελληνικούς μύθους ή τους θεωρεί ξεπερασμένους.


5. Ποιο βιβλίο θεωρείτε ως αριστούργημα;
Πώς να πεις μόνο ένα βιβλίο από όσα έχουν γραφεί από την εποχή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας; Συστήνω ένα από τα πολλά που πρέπει να διαβάσει ο κάθε αναγνώστης: Το «Περί τυφλότητος» του Ζοζέ Σαραμάγκου.

6. Καθοριστικότερο ρόλο στη συγγραφή πιστεύετε ότι παίζουν οι επιρροές ή η έμπνευση;
Προσωπική μου άποψη ότι οι επιρροές είναι σημαντικό κομμάτι, αλλά ίσως σε απομακρύνουν από την πρωτοτυπία, και με το σκεπτικό ότι σχεδόν τα πάντα έχουν ειπωθεί. Η έμπνευση είναι το κυρίαρχο στοιχείο στη συγγραφή. Χωρίς αυτήν δεν πας πουθενά, ούτε βήμα. Κατά τη γνώμη μου, δεν έχει σημασία η ιστορία (ή το άτομο) που σε επηρέασε και θέλεις να τη γράψεις, αλλά ο τρόπος που θα τη γράψεις.

7. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι ζούν πολλές ζωές μέσα από τα βιβλία;
Αναμφίβολα! Είτε γράφοντας είτε διαβάζοντας, η ταύτιση με τους χαρακτήρες και τον τόπο ή την εποχή που περιγράφεται, είναι έντονη. Τα μεγάλα ταξίδια του νου γίνονται πάντα μέσα από τα βιβλία, και μάλιστα με το φτηνότερο κόμιστρο. Για τους συγγραφείς μετατρέπεται σε –σχεδόν- ένα παράλληλο σύμπαν το οποίο πλάθουν, ζουν και εκπλήσσονται με όσα τους επιφυλάσσει.

8. Πότε αυτό που κάνουμε για το κέφι μας γίνεται δουλειά;
Συμβαίνει αρκετά συχνά, αλλά δεν έχει πάντοτε την ίδια απήχηση. Εάν αγαπάς αυτό που κάνεις και δημιουργείς κάτι για να νιώθεις όμορφα, η επί πληρωμή δουλειά μπορεί να εμπεριέχει κινδύνους. Γιατί τότε θα αναγκαστείς να αρνηθείς αυτό που αρέσει μόνο σε σένα και θα το κάνεις για να αρέσει στους πολλούς. Όμως τελικά μήπως αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει; Οτιδήποτε δημιουργικό μπορεί να απελευθερώνει, αλλά αν απευθύνεται σε λίγους και «εκλεκτούς», αυτομάτως χάνει το σκοπό της, που είναι το αντικειμενικό κάλλος, η αντικειμενική αξία.

9. Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη σας στα οποία αρέσει να ξαναδιαβάζετε κάθε τόσο;
Η λογοτεχνία έχει αλλάξει ριζικά στο πέρασμα των χρόνων, τρέχει ιλιγγιωδώς με νέες μορφές, ύφος και γλώσσα και ίσως μας ξενίζουν σήμερα τα βιβλία παλαιών δεκαετιών. Ωστόσο, η κλασική λογοτεχνία είναι το σκαλοπάτι για να πατήσουμε πάνω σε οτιδήποτε καινούργιο. Αγαπημένα μου, Αδερφοί Καραμάζοφ, η Δίκη, Το Χαμένο Νησί, Μαραμπού, Η Άμυνα του Λούζιν, Ο Ψαράς και η Ψυχή του, Τα Σταφύλια της Οργής.

10. Και μια τελευταία ερώτηση. Τι διαβάζετε αυτή τη περίοδο;
Διαβάζω «Μια φορά… κι ένα ποτάμι» Νταϊάν Σέτερφιλντ, ιστορικό βιβλίο μυστηρίου με θέμα μια παράξενη ιστορία για την… αφήγηση ιστοριών, στον Τάμεση. Εδώ ένα μικρό απόσπασμα (σελ. 72-73): «Ένα ποτάμι δεν ξεκινά στην πηγή του, ακριβώς όπως μια ιστορία δεν ξεκινάει με την πρώτη σελίδα. (…) Για τον Τάμεση (…) μεγαλύτερη σημασία έχει η κίνηση παρά η αρχή. Αν έχει αρχή, βρίσκεται σε κάποιο σκοτεινό, απρόσιτο μέρος. Καλύτερα να μελετήσεις πού πάει παρά από πού έρχεται».

 

 

Συνέντευξη του Γρηγόρη Αζαριάδη

1. Πείτε μας λίγα λόγια για το καινούργιο σας μυθιστόρημα.
Η «ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ» είναι ένα αστυνομικό, ψυχολογικό θρίλερ ...Ένα mind game, που φιλοδοξεί να κάνει άσχημα παιχνίδια με το μυαλό των αναγνωστών. Ένας συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, που βλέπει την καριέρα του να καταρρέει, έρχεται σε επαφή με μία ψυχολόγο γιά να τον βοηθήσει να γράψει ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα, που θα αναστήσει την καριέρα του. Η ψυχολόγος διαβλέπει την εμμονή του να γράψει, αλλά ταυτόχρονα διαπιστώνει ότι η θεά της Έμπνευσης τον έχει εγκαταλείψει. Η ανακάλυψη, όμως από την Αστυνομία του πτώματος μιάς νεαρής κοπέλας, από το οποίο έχει αφαιρεθεί η καρδιά, πυροδοτεί την έμπνευση του συγγραφέα, που αρχίζει να γράφει πυρετωδώς το νέο του μυθιστόρημα. Και τα πράγματα παίρνουν μιά περίεργη τροπή, όταν η Αστυνομία ανακαλύπτει ένα νέο πτώμα νεαρής κοπέλας, δολοφονημένης με το ίδιο ακριβώς μοτίβο ...

2. Πώς νιώθετε τώρα που το ολοκληρώσατε;
Όπως όταν ολοκληρώνω κάθε βιβλίο μου ... Από τη μία πλευρά, ικανοποίηση που κατάφερα να τελειώσω ένα πολύ απαιτητικό μυθιστόρημα, όπου όπως πάντα προσπάθησα να εισάγω νέα στοιχεία στη δουλειά μου. Μετά τον ενεστώτα που χρησιμοποίησα στον «Σκοτεινό λαβύρινθο», εδώ υιοθετώ δύο παράλληλες πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις ... και όχι μόνο. Τόσο ο συγγραφέας, όσο και η ψυχολόγος αφηγούνται σε πρώτο πρόσωπο την ιστορία. Είναι πολύ τολμηρό και ίσως γι’αυτό χρειάστηκαν 11 (!) γραψίματα της «ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗΣ». Από την άλλη πλευρά, είμαι δέσμιος του άγχους και της αγωνίας για το πώς θα υποδεχτούν αυτή την φιλόδοξη δουλειά οι αναγνώστες.

3. Η αστυνόμος Τρύπη επέστρεψε ξανά στην δράση. Η «Παραπλάνηση» θεωρείται συνέχεια του «Σκοτεινού Λαβύρινθου»;
Η αστυνόμος Τρύπη δεν εγκατέλειψε ποτέ τη δράση ! Στον «Σκοτεινό λαβύρινθο» χρειάστηκε να βουτήξει βαθιά στο σκοτάδι, έχοντας να αντιμετωπίσει μία σκληρή υπόθεση εκδίκησης και αυτοδικίας, που δημιούργησε τρομακτικά ηθικά προβλήματα και υπαρξιακά ερωτήματα για τη σχέση του δικαίου της αστικής κοινωνίας μας με το δίκαιο που υπονοεί η ηθική. Εδώ, στην «ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ», η Τρύπη πρσπαθεί να κρατήσει την ισορροπία της σε μια κινούμενη άμμο, εκεί όπου τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται στην αρχή. Αναγκάζεται να έρθει αντιμέτωπη με τον πιο επικίνδυνο αντίπαλο της, ένα διαταραγμένο εγκέφαλο, που ταλαντεύεται ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία και βάζει σε μεγάλη δοκιμασία τις ικανότητες, αλλά και γενικότερα τις νοητικές λειτουργίες της.

4. Η ιστορία του βιβλίου βασίζεται σε αληθινό περιστατικό;
Κάθε μυθιστόρημα που γράφω έχει αφετηρία κάποια αληθινή ιστορία, σε μικρό ή και μεγαλύτερο βαθμό. Αυτό αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία , προσθέτω τα αναγκαία στοιχεία της μυθοπλασίας, άλλοτε λιγότερα άλλοτε περισσότερα. Σε κάθε περίπτωση, προσπαθώ τα περισσότερα στοιχεία μυθοπλασίας να μπορούν να υποστηριχτούν από ρεαλιστικές και επιστημονικοφανείς ερμηνείες. Για παράδειγμα, στην ελληνική πραγματικότητα οι serial killers αποτελούν, ευτυχώς, σπάνιο φαινόμενο. Αν όμως θέλω να μιλήσω για έναν κατ’ εξακολούθηση δολοφόνο (πράγμα που δεν είναι μαθηματικά αδύνατο να συμβεί) θα φροντίσω να τον περιγράψω βάσει ενός ρεαλιστικού profiling, μιλώντας με αστυνομικούς και ειδικούς ψυχολόγους.

5. Υπήρξαν καθόλου μέρη που δεν τα εντάξατε τελικά στην πλοκή του μυθιστορήματος και τα κλειδώσατε στα συρτάρια ή χρησιμοποιήσατε όλα τα προσχέδια;
Παρομοιάζω τη συγγραφή με ένα αυτοκίνητο, που έχει αφετηρία την Αθήνα και τέρμα τη Θεσσαλονίκη. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλη η διαδρομή είναι δεδομένη. Μπορεί στο ύψος του Βόλου να εγκαταλείψεις την Εθνική οδό και να επιστρέψεις στο ύψος της Κατερίνης, κινούμενος σε τοπικές οδούς, παραλείποντας να περάσεις από την Λάρισα. Ακόμη κι όταν φτάσεις, να ξεχάσεις να πατήσεις το φρένο κι αντί για τη Θεσσαλονίκη να τερματίσεις στο Κιλκίς ! Κατ’αυτή την έννοια, σε κάθε μυθιστόρημα υπάρχουν πολλά στοιχεία που τελικά μένουν στο συρτάρι του συγγραφέα, καθώς και άλλα που δεν υπήρχαν στο αρχικό πλάνο, αλλά προκύπτουν στην πορεία. Είπαμε ...Η «ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ» ουσιαστικά χρειάστηκε να γραφεί 11 φορές ! Οπότε κάμποσα από τα αρχικά πλάνα ξαναγύρισαν στο συρτάρι.

6. Το ζητούμενο για σας ήταν να διηγηθείτε μια συναρπαστική ιστορία ή θέλετε να πείτε και κάτι ακόμη; Ποιος ήταν ο στόχος σας αυτή τη φορά;
Αυτή τη φορά όντως ήθελα να αφηγηθώ μια τρομακτικά συναρπαστική ιστορία με αποτρόπαιους φόνους πέρα από το βασίλειο του ρεαλισμού, που θα έβαζε σε δοκιμασία το μυαλό των αναγνωστών. Να αμφιταλαντεύονται αναποφάσιστοι για την «πραγματικότητα του μυθιστορήματος» και την «κανονική πραγματικότητα». Να παρακολουθούν με αγωνία ένα mind game, ένα παιχνίδι του μυαλού όπου οι ήρωες (ο συγγραφέας Ιωάννης Πατρίκιος και η ψυχολόγος ‘Αρτεμις Βάλενταλ) προσπαθούν να παραπλανήσουν ο ένας τον άλλο, ακόμη κι αν έχουν έντονα αισθήματα ανάμεσα τους. Και ταυτόχρονα ένα παιχνίδι όπου ο αληθινός συγγραφέας (δηλαδή εγώ !) φιλοδοξεί να παραπλανήσει τον αναγνώστη.

7. Κυρίαρχες στον επίλογο ενός μυθιστορήματος είναι οι ερωτήσεις ή οι απαντήσεις;
Εύστοχη και δύσκολη ερώτηση ...Συνήθως στο τέλος των μυθιστορημάτων έρχονται οι απαντήσεις, που κλείνουν τα ανοιχτά μέτωπα των αναγνωστών. Είναι η στιγμή που οι προβολείς πέφτουν στη σκηνή, τα πρόσωπα κάνουν ένα βήμα προς το κοινό κι απαγγέλουν με στόμφο τις τελευταίες ατάκες του έργου. Ερωτηματικά διαλύονται, μυστήρια εξιχνιάζονται, γενικότερα η τάξη αποκαθίσταται και όλοι κοιμούνται ένα ήσυχο ύπνο χωρίς κανένα φόβο. Προσωπικά, προτιμώ το «ανοιχτό τέλος», αυτό που μπορεί να προκαλέσει μάλλον ερωτήματα κι όχι να δώσει απαντήσεις. Προτιμώ τον ανήσυχο ύπνο, αυτόν που διακόπτεται από απειλητικά όνειρα, έτσι συμβολικά ΄... μιάς κι οι σημερινές συνθήκες διαβίωσης στην κοινωνία μας δεν επιτρέπουν κανένα εφησυχασμό. Σε τελική ανάλυση, προτιμώ να παζουν ενεργητικό ρόλο οι αναγνώστες και να δίνουν οι ίδιοι τις δικές τους ερμηνείες για το «ανοιχτό τέλος» των μυθιστορημάτων, να το γράφουν όπως αυτοί θέλουν.

8. Τι πιστεύετε ότι χάνει ένας αναγνώστης που δεν διαβάζει αστυνομικά μυθιστορήματα;
Το αστυνομικό μυθιστόρημα της εποχής μας έχει μετεξελιχθεί σε αυτό που χαρακτηρίζω «αστυνομικοκοινωνικό» ή «κοινωνικοαστυνομικό» μυθιστόρημα, ανάλογα με τον μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό κοινωνικού σχολίου/κριτικής που ενσωματώνει. Από την εποχή του neopolar, του Μανσέττ, των επιγόνων του γαλλικού Μάη και των Σουηδών πρωτοπόρων, του ζεύγους Σγιεβάλ και Βαλέε, το κοινωνικό σχόλιο και η κριτική των μεγάλων θεμάτων των σύγχρονων προηγμένων κοινωνιών αποτελεί σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προοδευτικής τάσης του σύγχρονου αστυνομικοκοινωνικού μυθιστορήματος. Αυτό που προσφέρει τελικά είναι μια ενδιαφέρουσα έως εξαιρετική πλοκή, που παρουσιάζεται γραμένη με «κινηματογραφική» ή «τηλεοπτική» οπτική και κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό σημαντικά κοινωνικά θέματα.

9. Πώς νιώθετε μετά από τόσα χρόνια σ’ αυτή τη δουλειά;
Πέρα από τις εύκολες στιγμές απογοήτευσης (Υδροχόος γαρ !) και την αδικαιολόγητη υποτίμηση της ελληνικής παρουσίας συγγραφέων αστυνομικών μυθιστορημάτων στην ίδια τη χώρα μας ; Είναι το σύνδρομο του Δον Κιχώτη, τη στιγμή που γυρίζει πίσω του και βλέπει μόνο τον θλιβερό Πάντσο να τον ακολουθεί. Αρχικά, περνάνε από το μυαλό αυτοκτονικές σκέψεις. Κι αμέσως μετά, τσιγκλάς το κουρασμένο άλογο για να καλπάσεις σε νέες περιπέτειες ! Όταν γουστάρεις πολύ αυτό που κάνεις, γλείφεις τις πληγές και συνεχίζεις ... Άλλωστε, η περιπέτεια της συγγραφής, μου έχει δώσει τη μοναδική ευκαιρία να γνωρίσω και να μιλήσω με πολλούς φίλους, που μοιραζόμαστε την ίδια τρέλα για τα αστυνομικά μυθιστορήματα και να χτίσω προσωπικές σχέσεις με πολλούς από αυτούς. Κι αυτό ίσως ,να είναι το σημαντικότερο κέρδος κι ένας ακόμη λόγος να συνεχίσω να απολαμβάνω αυτό που κάνω.

Συνέντευξη του Μιχάλη Καλαμαρά

Ο Μιχάλης Καλαμαράς είναι ιδρυτής του website για τις ψηφιακές εκδόσεις Ηλεκτρονικός Αναγνώστης - eAnagnostis.gr και σύμβουλος ψηφιακών εκδόσεων. Είναι υπεύθυνος περιεχομένου και ψηφιακού μάρκετινγκ στην εταιρία Thinking. 

 

1. Στις αρχές του 2000, υπήρχε η πεποίθηση ότι τα ψηφιακά βιβλία θα αποτελούσαν το αναπτυσσόμενο μέρος του κλάδου του βιβλίου. Γιατί υπήρξαν, κατά την γνώμη σας, τόσα πολλά σκαμπανεβάσματα πάνω στο συγκεκριμένο εγχείρημα;
Στα τέλη της δεκαετίας του 2000, η αγορά των ebooks ξεκίνησε να αναπτύσσεται δυναμικά, περνώντας σε λίγα χρόνια από ένα ασήμαντο ποσοστό σε διψήφια ποσοστά στις ΗΠΑ, με την Ευρώπη να ακολουθεί από απόσταση. Από τις αρχές του 2010, το μερίδιο των ebooks στην αγορά παρέμεινε λίγο πολύ σταθερό.
Ήδη από την αρχή αυτού του κύματος οι προσεκτικοί παρατηρητές επεσήμαιναν ότι δεν πρόκειται για μια γραμμική πορεία όπου το ηλεκτρονικό βιβλίο μεσοπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα θα κυριαρχήσει πλήρως ή, πολύ περισσότερο, τα έντυπα βιβλία θα εξαφανιστούν. Η έννοια της προσωπικής, απτής βιβλιοθήκης είναι σαφώς πιο ισχυρή και διαδεδομένη στον πολιτισμό μας από την έννοια της προσωπικής συλλογής μουσικής ή ταινιών.
Δεν είναι όμως αποκλειστικά ζήτημα συνήθειας. Η καλπάζουσα μετάβαση προς την ψηφιακή μορφή της μουσικής, αρχικά, και των ταινιών και των τηλεοπτικών σειρών, στη συνέχεια, υπήρξε αποτέλεσμα της έντονης πίεσης που δέχτηκαν οι κλάδοι αυτοί από την πειρατεία και της δυναμικής παρέμβασης των τεχνολογικών εταιριών, αρχικά της Apple με το iPod και το κατάστημα iTunes και στη συνέχεια του Spotify, του Netflix και του Amazon. Το βιβλίο δε δέχτηκε τον ίδιο βαθμό πίεσης από την πειρατεία, ενώ, με εξαίρεση κυρίως το Amazon και σποραδικά μόνο την Apple, η πώλησή του σε ψηφιακή μορφή δεν είναι προτεραιότητα για τις εταιρίες τεχνολογίας.
Οι εκδοτικοί οίκοι δεν επέλεξαν το άνοιγμα προς τα ebooks, αλλά και, όταν αυτό συνέβη, δεν αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν στο ψηφιακό περιβάλλον στον ίδιο βαθμό που προσαρμόστηκαν οι εταιρίες μουσικού, τηλεοπτικού και κινηματογραφικού περιεχομένου. Χαρακτηριστικά, ενώ στην περίπτωση της μουσικής η Apple κέρδισε τη μάχη της τιμολογιακής πολιτικής, στην περίπτωση των βιβλίων τη μάχη ως προς το ύψος της τιμής των ebooks και το ποιος την καθορίζει την κέρδισαν οι εκδότες, με τη βοήθεια μάλιστα της Apple, που συμμάχησε μαζί τους έχοντας υστερήσει στον ανταγωνισμό με τον Amazon για την αγορά του βιβλίου. Αντίστοιχα, η μορφή των ebooks ακόμα αντανακλά σε μεγάλο βαθμό το έντυπο βιβλίο, ενώ ο τρόπος πώλησής τους παραμένει η αγορά ενός ψηφιακού αντιτύπου και όχι η συνδρομή που έχει καθιερωθεί στη μουσική και το τηλεοπτικό και κινηματογραφικό περιεχόμενο.
Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπήρξαν σαρωτικές αλλαγές σε σημαντικές κατηγορίες βιβλίων. Μια σημαντική τέτοια αλλαγή ήταν οι αυτοεκδόσεις σε ebook, που όχι μόνο απενοχοποιήθηκαν και διευρύνθηκαν αλλά έγιναν πολύ δυναμικός παράγοντας σε λογοτεχνικά είδη που προορίζονται για γρήγορη ανάγνωση. Λογοτεχνικά είδη που γνώρισαν επιτυχία ως ebooks αυτοεκδοτών έχουν σημαντικό μερίδιο αγοράς και στις πωλήσεις και των παραδοσιακών εκδοτικών οίκων. Αντίστοιχα, μια σειρά από βιβλία αναφοράς έχουν πάψει να υπάρχουν ή υπάρχουν συμπληρωματικά μόνο σε έντυπη μορφή: η εγκυκλοπαίδεια Britannica έχει σταματήσει να τυπώνεται και η σημερινή εγκυκλοπαίδεια έχει τη μορφή του website, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Wikipedia. Οι οδηγοί μαγειρικής και οι τουριστικοί οδηγοί είναι πλέον σήμερα κυρίως website και βίντεο στο YouTube – αν και ο έντυπος οδηγός μαγειρικής ως δώρο δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Τα ακαδημαϊκά βιβλία, κυρίως όσα έχουν ως στόχο την έρευνα και πολύ λιγότερο τα εγχειρίδια, έχουν προσανατολιστεί αποφασιστικά προς τις online συλλογές και την κατά παραγγελία εκτύπωση.
Η πορεία πάντως προς την ηλεκτρονική ανάγνωση βιβλίων συνεχίζεται, αλλά δεν είναι μια πορεία που ολοκληρώνεται στην πρώτη δεκαετία που εμφανίστηκαν τα ηλεκτρονικά βιβλία – παραβλέποντας εδώ προδρομικές εμφανίσεις τους.
2. Τελικά, η δημιουργία του Kindle αποτέλεσε ένα είδους ορόσημο;
Το Kindle είναι το απόλυτο ορόσημο για τα ηλεκτρονικά βιβλία. Η κυκλοφορία του Kindle τον Δεκέμβριο του 2007 πυροδότησε το ενδιαφέρον του ευρύτερου κοινού για τα ebooks. Η συσκευή και η επιλογή να διαθέτει οθόνη ηλεκτρονικού χαρτιού που δεν κουράζει τα μάτια κατά την ανάγνωση ήταν το πιο απτό και ορατό κομμάτι του μοντέλου για τα ebooks που έφερε το Amazon και περιλάμβανε την ενσωμάτωση του βιβλιοπωλείου στη συσκευή, το δωρεάν κατέβασμα μέσω 3G των ebooks που έχουν αγοραστεί, τις αγορές που μένουν για πάντα στην κατοχή των αναγνωστών, ακόμα και την τιμή των $9.99 για τα best sellers στην αρχή.
Το Kindle μπορεί να έκανε την αρχή, αλλά δεν ήταν η μόνη αποφασιστική καμπή. Επίσης το 2007 είχαμε το λανσάρισμα του iPhone που πυροδότησε την έκρηξη των έξυπνων κινητών με μεγάλη οθόνη και την έλευση το 2010 του iPad και του βιβλιοπωλείου της Apple. Και την ίδια χρονιά με το Kindle και το iPhone, το 2007, το annus mirabilis των ηλεκτρονικών βιβλίων, δημοσιεύτηκε το πρότυπο του ePUB, το καθιερωμένο πλέον διεθνές πρότυπο για τα ebooks για όλους εκτός από το Amazon.
3. Η Google υπόσχεται απεριόριστη και δωρεάν πρόσβαση βιβλίων που φυλάσσονται σήμερα στις μεγάλες βιβλιοθήκες του κόσμου. Αυτή η πρακτική, είναι μέρος της λύσης, όσον αφορά το θέμα της αύξησης της φιλαναγνωσίας;
Το όραμα μιας παγκόσμιας βιβλιοθήκης καθολικής πρόσβασης, που περιέχει όλα τα βιβλία που εκδόθηκαν ποτέ, παραμένει θελκτικό και η πραγματική δυνατότητα των ηλεκτρονικών βιβλίων.
Όμως αυτό που έκανε η Google ήταν προβληματικό ως προς τα πνευματικά δικαιώματα και ως πραγματικό στόχο είχε να εμπλουτίσει τα αποτελέσματα της μηχανής αναζήτησης. Οι νομικές προκλήσεις και οι νέες προτεραιότητες της εταιρίας οδήγησαν πρακτικά στο τέλος του εγχειρήματος.
Το ζήτημα είναι να υπάρχει καθολική και εύκολη πρόσβαση στα βιβλία, αλλά διασφαλίζοντας ότι αμείβονται οι δημιουργοί αντί να διασφαλίζεται ότι τροφοδοτείται ο διαφημιστικός αλγόριθμος της μηχανής αναζήτησης.
4. Πριν 10 χρόνια μιλούσαμε για την “ψηφιακή αλλαγή”. Τώρα όμως μιλάμε για τον “ψηφιακό μετασχηματισμό”. Τι άλλαξε;
Η «ψηφιακή αλλαγή», η «ψηφιακή μετάβαση» και ο «ψηφιακός μετασχηματισμός» είναι στην πραγματικότητα διαφορετικές ορολογίες για το ίδιο φαινόμενο. Ίσως ο όρος «μετασχηματισμός» υπογραμμίζει ότι πρόκειται για μια διαδικασία σε εξέλιξη, όχι μια αλλαγή που ολοκληρώνεται σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Καθώς ο όρος «ψηφιακός μετασχηματισμός» χρησιμοποιείται σήμερα ευρύτερα στην πολιτική και την οικονομία, έχει σημασία να τον χρησιμοποιούμε και στον κλάδο του βιβλίου για να είναι σαφές ότι πρόκειται για αλλαγές που δεν αφορούν αποκλειστικά το βιβλίο, τα media ή τις «δημιουργικές βιομηχανίες».
Ανεξάρτητα από τον ποιος είναι ο τρέχοντας όρος, σημασία έχει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του βιβλίου είναι μια πορεία, ένα εγχείρημα σε εξέλιξη, δεν είναι κάτι στιγμιαίο ή που θα κρατήσει για μια σύντομη μεταβατική φάση. Και ότι επηρεάζει όλους τους κρίκους της αλυσίδας του βιβλίου.
5. Η “ψηφιακή αλλαγή” έφερε εξίσου αλλαγές και στους τομείς των πωλήσεων και του μάρκετινγκ; Ή θα προκύψουν από τον “ψηφιακό μετασχηματισμό”;
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του βιβλίου ξεκίνησε με την παραγωγή του, τα λογισμικά επιτραπέζιων εκδόσεων, αλλά πολύ γρήγορα πέρασε στις πωλήσεις. Αυτή είναι η πρώτη δραστηριότητα του Amazon από το 1994, η online πώληση έντυπων βιβλίων. Αντίστοιχα, το μάρκετινγκ έχει γίνει ήδη αρκετά ψηφιακό, καθώς δίνει αυξημένο βάρος στα social media, την online διαφήμιση, τα website και τις καμπάνιες με email. Πρόσφατα, με τον αναγκαστικό εγκλεισμό λόγω της πανδημίας, περάσαμε και σε ένα επόμενο επίπεδο: τις εκδηλώσεις που γίνονται αποκλειστικά online και στριμάρονται μέσα από το Facebook, το Instagram και το YouTube. Μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή σε σχέση με τις πρόσφατες συνήθειες, όπου οι διοργανωτές ήταν συνήθως επιφυλακτικοί στο να στριμάρουν μια εκδήλωση που γίνεται πρόσωπο με πρόσωπο φοβούμενοι μήπως περιορίσουν την προσέλευση του κοινού.
Στην Ελλάδα, ειδικότερα, ενώ από σχετικά νωρίς δόθηκε μεγάλη βαρύτητα στη χρήση των social media για την προώθηση των βιβλίων, κυρίως του Facebook, μέχρι πρόσφατα οι online πωλήσεις των έντυπων βιβλίων ήταν περιορισμένες. Όμως το 2015 έγινε ένα άλμα στην εξοικείωσή μας με τη χρήση χρεωστικών και πιστωτικών καρτών για τις πληρωμές και στον πρόσφατο lockdown έγινε ένα άλμα στην εξοικείωσή μας με τις online αγορές. Αυτές οι εμπειρίες, σε συνδυασμό με το ότι η πανδημία δεν έχει περάσει, έχουν ήδη δώσει νέα ώθηση στην online πώληση και των βιβλίων.
6. Μέχρι στιγμής, το τυπωμένο βιβλίο συνυπάρχει με το ebook για μεγάλο χρονικό διάστημα. Θα μπορούσαμε να πούμε, τελικά, ότι είναι συμπληρωματικά ή ανταγωνιστικά αγαθά;
Τόσο οι συγγραφείς όσο και οι εκδότες θα πρέπει να επιδιώκουν να φτάνουν στους αναγνώστες με όλα τα διαθέσιμα μέσα. Σημασία έχει το κάθε βιβλίο να βρίσκει τον αναγνώστη του και όχι η μορφή με την οποία το βιβλίο θα τον βρίσκει.
Μέχρι σήμερα η σχέση έντυπου και ηλεκτρονικού βιβλίου είναι συμπληρωματική, όχι ανταγωνιστική. Κάποια ebooks σε έντυπη μορφή μπορεί να μην είχαν εκδοθεί ποτέ, ενώ η ηλεκτρονική ανάγνωση οδηγεί το βιβλίο σε νέα κοινά που βρίσκονται πιο κοντά στην τεχνολογία.
Ακόμα πιο ξεκάθαρα συμπληρωματικό χαρακτήρα έχουν τα audiobooks, μια πολύ διαφορετική μορφή βιβλίου, δυναμικά αναπτυσσόμενη διεθνώς, που φέρνει στο βιβλίο αναγνώστες όπου δύσκολα θα επέλεγαν το έντυπο βιβλίο ή το ebook όταν κάνουν παράλληλα κάτι άλλο ή απλά χαλαρώνουν.
7. Μήπως όμως το ebook σημαίνει και το τέλος των βιβλιοπωλείων; Ο εκδότης να επικοινωνεί και να διανέμει κατευθείαν το βιβλίο στον αναγνώστη ή στις βιβλιοθήκες;
Το βιβλιοπωλείο είναι ο αδύναμος κρίκος της ψηφιακής εποχής. Από τη μια, ο ίδιος ο εκδότης μπορεί να διαθέτει πολύ πιο εύκολα τα βιβλία του, είτε έντυπα είτε ebooks, απευθείας στον αναγνώστη – αν και δεν πιστεύω ότι αυτός θα γίνει ποτέ ο κύριος τρόπος διάθεσης των βιβλίων. Από την άλλη, στα βιβλιοπωλεία απαιτούνται πλέον σημαντικές επενδύσεις στην ψηφιακή τους υποδομή και τις ψηφιακές τους υπηρεσίες. Επιπλέον, στη σφαίρα της βιβλιοπωλικής δραστηριότητας εισέρχονται εταιρίες τεχνολογίας με πόρους άλλης τάξης μεγέθους από αυτούς που έχουμε συνηθίσει στον χώρο του βιβλίου.
Δεν είναι όμως όλα τα βιβλιοπωλεία το ίδιο. Με τον ψηφιακό μετασχηματισμό, οι μεγάλες αλυσίδες τείνουν να ενισχύονται σε βάρος των μεσαίων και μικρών βιβλιοπωλείων λόγω των επενδύσεων που απαιτούνται. Όμως τα καλά τούβλινα βιβλιοπωλεία, με προσωπικότητα και γνώση, πραγματικά δικές τους προτάσεις βιβλίων, καθώς και τα βιβλιοπωλεία που βρίσκονται σε επίκαιρα σημεία και είναι συνδεδεμένα με την τοπική κοινότητα βιβλίου εξακολουθούν να έχουν μέλλον. Η αλυσιδοποίηση των βιβλιοπωλείων και η ψηφιοποίηση της πώλησης μάς κάνει να εκτιμούμε και πάλι τις πρόσωπο με πρόσωπο, προσαρμοσμένες στις ανάγκες μας υπηρεσίες.
Σε κάθε περίπτωση, και τα ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία πρέπει να έχουν ψηφιακή στρατηγική και να επενδύουν, με τις δικές τους δυνάμεις, στην online παρουσία τους, το website, το ηλεκτρονικό κατάστημα, τα social media, τα newsletter. Αν διαθέτουν και ψηφιακή διάσταση, ήδη από σήμερα, στοχεύοντας να μεταφέρουν στο online περιβάλλον τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και επιδιώκοντας τις συνεργασίες, υπάρχει και στα ebooks χώρος για τα ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία.
8. Θεωρείτε ότι ο μέσος Έλληνας αναγνώστης δεν είναι εξοικειωμένος αρκετά με το ebook; Τι φταίει γι’ αυτό;
Χωρίς να βλέπουμε τα πράγματα γραμμικά, είναι σαφές ότι στην Ελλάδα υπάρχει μια σχετική υστέρηση γενικότερα στο ηλεκτρονικό εμπόριο, το οποίο όμως τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται δυναμικά. Το Amazon, για παράδειγμα, πριν περάσει στην πώληση ebooks, είχε ήδη καθιερωθεί και εξοικειώσει τους αναγνώστες στην online πώληση έντυπων βιβλίων.
Ειδικότερα για τα ebooks όμως το ζήτημα είναι ότι, αφενός, δεν έχουμε στην Ελλάδα, παρά τις προσπάθειες και με την εξαίρεση και τους περιορισμούς της Apple, μια φιλική προς το χρήστη, λειτουργική και ενοποιημένη πλατφόρμα πώλησης και ανάγνωσης ebooks και, αφετέρου, δεν υπάρχει ευρεία διαθεσιμότητα εξειδικευμένων συσκευών ηλεκτρονικής ανάγνωσης τύπου Kindle, που είναι σημαντικές κυρίως για τους συστηματικούς αναγνώστες.
Η εύχρηστη πλατφόρμα και οι ηλεκτρονικοί αναγνώστες όπου διαβάζεις όπως στο τυπωμένο χαρτί θα αποτελούσαν, με τη σειρά τους, κίνητρο και για τους εκδότες να διευρύνουν τον κατάλογο των ebooks τους.
9. Οι εκδότες ανέφεραν ότι υπήρξε άνοδος της ζήτησης των ebook κατά τη διάρκεια της καραντίνας; Θεωρείτε ότι θα συνεχιστεί αυτή η ζήτηση και στο μέλλον;
Υπήρξε πολλαπλασιασμός των πωλήσεων ebooks κατά τη διάρκεια της καραντίνας, αλλά ξεκινώντας από πολύ χαμηλή βάση. Όσοι διέθεταν κατάλογο ebooks και έτρεξαν μάλιστα ειδικές καμπάνιες με προσφορές και νέες κυκλοφορίες για να τα προωθήσουν, είδαν μια ροή εσόδων και από αυτήν την πλευρά. Αναγνώστες δοκίμασαν να διαβάσουν ηλεκτρονικά βιβλία για πρώτη φορά, ενώ άλλοι επανενεργοποίησαν αδρανείς λογαριασμούς. Πολλά βιβλία διατέθηκαν δωρεάν σε ψηφιακή μορφή, ενώ υπήρξε μια άνθιση του audio, κυρίως μέσω ηχητικών αποσπασμάτων.
Όπως και σε άλλους τομείς της κοινωνίας, η καραντίνα επιτάχυνε υπάρχουσες τάσεις, εν προκειμένω προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό του βιβλίου και της ανάγνωσης. Το κατά πόσο αυτό θα έχει μόνιμα αποτελέσματα, ανεξάρτητα από την πορεία της πανδημίας, είναι ένα μεγάλο ερώτημα και διεθνώς. Φαίνεται πάντως να υπήρξε διεύρυνση των αναγνωστών ebooks, κάτι που μπορεί να αποδειχτεί σημαντικό για τη συνέχεια.
10. Τι ελπίζετε να αλλάξει στο μέλλον, όσον αφορά το ψηφιακά βιβλίο στην Ελλάδα;
Η προσπάθεια για τη διάδοση των ηλεκτρονικών βιβλίων στην Ελλάδα ξεκίνησε το 2010 αξιοποιώντας τα ευρωπαϊκά προγράμματα digi-content και digi-retail για την online πώληση βιβλίων και την ψηφιοποίηση του καταλόγου των εκδοτών. Μια νέα ώθηση για τα ebooks, αλλά και συνολικά για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κλάδου του βιβλίου, έχει ανάγκη τέτοια προγράμματα. Το μέλλον των ebooks στην Ελλάδα εξαρτάται επομένως από τις αποφάσεις και τις επενδύσεις εκδοτών και βιβλιοπωλών, αλλά και την ενίσχυση της ψηφιοποίησης των βιβλίων και της online παρουσίας του κλάδου από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους. Στόχος θα πρέπει να είναι ο αναγνώστης να διαθέτει ενοποιημένες και αξιόπιστες λύσεις για την αγορά και ανάγνωση των ηλεκτρονικών βιβλίων και μια συνεχή ροή νέων ebooks, που αποτελείται από νέες κυκλοφορίες διαθέσιμες συγχρόνως σε έντυπη και ψηφιακή μορφή και από ψηφιοποίηση παλαιότερων τίτλων.
Οι τιμές στα ebooks θα μπορούσαν να μειωθούν αν, ενσωματώνοντας τη σχετική ευρωπαϊκή οδηγία, ο ΦΠΑ με τον οποίο επιβαρύνονται στην Ελλάδα έπεφτε από το 24% που ισχύει σήμερα στο 6% που ισχύει για τα έντυπα βιβλία. Ακόμα θετικότερος θα ήταν ο μηδενισμός του ΦΠΑ για όλα τα βιβλία, έντυπα και ηλεκτρονικά, καθώς πια υπάρχει αυτή η δυνατότητα από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ο μηδενικός ΦΠΑ για τα βιβλία είναι κάτι που ισχύει παραδοσιακά στη Μεγάλη Βρετανία και έχει καθιερωθεί και στη Νορβηγία.
Και οι βιβλιοθήκες μπορούν να συμβάλουν στη διάδοση των ebooks μέσω του «Ηλεκτρονικού Αναγνωστηρίου», της υπηρεσίας δανεισμού ebooks της Εθνικής Βιβλιοθήκης, που πρέπει να συνεχιστεί με κρατική χρηματοδότηση και με διεύρυνση του καταλόγου του.
Το θέμα για τους επαγγελματίες του βιβλίου, εκδότες και βιβλιοπώλες κυρίως, είναι να προετοιμαστούν εγκαίρως για το μέλλον και να δώσουν στους αναγνώστες την επιλογή ανάγνωσης ebooks. Δε θα πρέπει να κρυφτούμε πίσω από το ερώτημα αν υπάρχει η κρίσιμη μάζα αναγνωστών για να γίνουν οι αναγκαίες επενδύσεις, ιδιωτικές και κρατικές – γιατί η κρίσιμη μάζα αναγνωστών δε θα δημιουργηθεί ποτέ μέσω της θεωρητικής εξοικείωσης με τα ebooks αν δε γίνουν οι αντίστοιχες επενδύσεις σε περιεχόμενο και πλατφόρμες διάθεσης και ανάγνωσης.

Προτάσεις βιβλίων

Προτάσεις βιβλίων

Ο Σωτήρης Ντάλης Αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Συντονιστής της Μονάδας Έρευνας για την Ευρωπαϊκή και Διεθνή Πολιτική στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών μας προτείνει πέντε βιβλία πολιτικής. Πρόσφατο βιβλίο του:  H «δύσκολη» Ευρώπη. Εκδ. Παπαζήση

 

- OLIVIER ROY, Eυρώπη είναι χριστιανική; Μετάφραση: Bάλια Καϋμάκη, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2020.

Ένας από τους σημαντικότερους ισλαμολόγους, ο Ολιβιέ Ρουά, διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, υποστηρίζει ότι οι Ευρωπαίοι νιώθουν πράγματι ορφανεμένοι από το χριστιανικό παρελθόν τους. Η αναβίωσή του ωστόσο δεν θα επιτευχθεί ούτε με την επίκληση μιας ανενεργής πλέον παράδοσης, ούτε με νομοθετικές ρυθμίσεις, όπως απαιτούν η συντηρητική Δεξιά και οι διάφορες φονταμενταλιστικές τάσεις. Ο χριστιανισμός δεν μπορεί να επιβιώσει ως ένα αυτοαναφορικό και  περίκλειστο σύστημα αξιών, υποστηρίζει ο συγγραφέας και τονίζει πως  πρέπει να επαναφέρει στο προσκήνιο το πνευματικό του στοιχείο και να καταστεί εκ νέου «προφητικός», αναπτύσσοντας μια θεολογία ανοιχτή στον κόσμο και στις περιπέτειές του.

Αναρωτιέται γιατί πλέον διστάζουμε να δηλώσουμε απερίφραστα τη χριστιανική ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός προφανές κατά την ίδρυσή της και υποδεικνύει δυο θεμελιώδεις αλλαγές στη διάρκεια των δεκαετιών που μεσολάβησαν. Από τη μια, η εκκοσμίκευση που ‘’άνοιξε το  έδαφος σε έναν μαζικό αποχριστιανισμό των ευρωπαϊκών κοινωνιών’’. Από την άλλη, ο ‘’διεμβολισμός’’ της ευρωπαϊκής επικράτειας από το Ισλάμ (μέσω της μετανάστευσης) και των συνόρων της, με την υποψηφιότητα της Τουρκίας (βλ. σχετική συνέντευξή του στον Δ. Δουλγερίδη στα Νέα 9ης Μαϊου 2020).

 

- DAVID ARMITAGE, Eμφύλιοι πόλεμοι. Μια ιστορία στο πεδίο των ιδεών, Μετάφραση: Mαργαρίτα Μηλιώρη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2020.

 Τι είναι τελικά ο εμφύλιος πόλεμος; Στο ερώτημα αυτό επιχειρεί να απαντήσει ο βρετανός ιστορικός Ντέιβιντ Άρμιτατζ στο αναλυτικό και εύστοχο βιβλίο του. Μελετά πώς επινοείται και πώς μετασχηματίζεται η έννοια στη μακρά ιστορική διάρκεια, εξετάζοντας κατά σειρά τρεις σημαντικές ιστορικές συγκυρίες: μια μεσογειακή: την αρχαία Ρώμη, όταν γεννιέται η έννοια του bellumcivile, του πολέμου μεταξύ συμπολιτών, μια ευρωπαϊκή: την πρώιμη νεωτερική Ευρώπη του 17ου και του 18ου αιώνα και μια παγκόσμια: την εποχή από τα μέσα του 19ου αιώνα ως τις μέρες μας, όταν  πλέον γίνεται λόγος για «παγκόσμιο εμφύλιο πόλεμο».

Οφείλουμε να μελετήσουμε  τους ενδοκρατικούς πολέμους της εποχής μας και προς αυτή την κατεύθυνση θα μας βοηθήσει η μελέτη του Άρμιτατζ.

 

- ΤIM MARSHALL, Υψώνοντας τείχη. Πως ο εθνικισμός  και ο ρατσισμός  κάθε μορφής σκιάζουν  το μέλλον του κόσμου. Μετάφραση: Σ. Κατσούλας, Εκδόσεις Διόπτρα, Αθήνα 2020.

Στα βιβλία του ο Τιμ Μάρσαλ, υποστηρίζει ότι η γεωγραφία και κάποια «τείχη» όπως το χρήμα, η φυλή, η θρησκεία και η πολιτική είναι αυτά που μας διχάζουν σήμερα. 

Διπλωματικός συντάκτης και αναλυτής σε θέματα γεωπολιτικής, ο Τιμ Μάρσαλ, στο νέο βιβλίο του  τονίζει πως η κατανόηση αυτών που μας χωρίζουν, από το παρελθόν στο παρόν, είναι ουσιαστικής σημασίας για να αντιληφθούμε τι συμβαίνει σήμερα στον κόσμο.

Το τείχος του Τραμπ καταδεικνύει τόσο το διχασμένο παρελθόν της Αμερικής όσο και το μέλλον. Το Σινικό Τείχος στην Κίνα διαχωρίζει «εμάς» από «εκείνος» και αντικατοπτρίζει την ανάγκη του Κόμματος να περιορίσει τις «κακές» επιρροές του καπιταλισμού. Όσο για την Ευρώπη, ο εκρηκτικός συνδυασμός πολιτικής και μετανάστευσης απειλεί την ίδια την έννοια της φιλελεύθερης δημοκρατίας, τονίζει στο βιβλίο του ο Μάρσαλ.

 

- S.M.PLOKHY, Γιάλτα. Το τίμημα της ειρήνης. Μετάφραση: Π.Γεωργίου, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2020.

 Οδήγησε η Γιάλτα στον Ψυχρό Πόλεμο; Μήπως ο ασθενής  Ρούσβελτ  έδωσε υπερβολικά πολλά στον Στάλιν;

Το Φεβρουάριο  του 1945 τρεις κορυφαίες φυσιογνωμίες του εικοστού αιώνα (ο Τσόρτσιλ, ο Ρούσβελτ και ο Στάλιν) συναντήθηκαν στη Γιάλτα, ένα θέρετρο στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς οι στρατοί τους συνέκλιναν στο Βερολίνο. Οι απόψεις των τριών ηγετών διέφεραν πολύ όσον αφορά το πώς θα έπρεπε να είναι ο μεταπολεμικός κόσμος.

Η διεξοδική και ισορροπημένη περιγραφή του Σ.Μ. Πλόχυ, καθηγητή στο Χάρβαρντ  και ενός από τους σημαντικότερους ιστορικούς της εποχής μας μπορεί να αποτελέσει καταλυτικό παράγοντα διάλυσης των παρεξηγήσεων και των διαστρεβλώσεων γύρω από τη διάσκεψη της Γιάλτας.

 

- ΚΕΡΤ ΒΟΝΝΕΓΚΑΤ, Ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα, Μετάφραση: Σώτη Τριανταφύλλου, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2020

Το βιβλίο είναι η κωμική ματιά του Βόννεγκατ πάνω στη ζωή και στο θάνατο, στην ιστορία, στην τέχνη, στην πολιτική, στον ίδιο το συγγραφέα και στην αμερικανική ψυχή της εποχής μας. Με αναφορές στον Μαρκ Τουέιν, τον Ιησού, τον Λίνκολν στο "Ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα" περιέχονται επίσης θραύσματα από το έργο του συγγραφέα, από τις κατά καιρούς θέσεις του σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, καθώς και από τις αγωνίες του σχετικά με το πώς πρέπει να ζούμε και να πεθαίνουμε. Πρόκειται για ένα εξομολογητικό και τρυφερό μήνυμα που στέλνει ένας πολίτης στους συνανθρώπους του, άλλοτε γεμάτο χιούμορ, συχνά γεμάτο απελπισία, πικρία και οργή, ποτέ όμως χωρίς ερωτηματικά που επιδέχονται αστείες όσο και βαθυστόχαστες απαντήσεις. Η μικρή αυτή διαθήκη είναι μια σύνοψη για την κατάσταση των πραγμάτων στην αρχή του 21ου αιώνα.

 

Βιβλία που έγιναν ταινίες #2

Κριτική βιβλίου: Cosmopolis

Ένα από τα αμφιλεγόμενα βιβλία του δημοφιλούς αμερικανού συγγραφέα Ντον Ντελίλο επέλεξε να μεταφέρει στον κινηματογράφο το 2012 ο Ντέιβιντ Κρόνεμπεργκ. Το Cosmopolis (2003) αν και πολυδιαβασμένο, δεν μπόρεσε να κερδίσει ποτέ την εκτίμηση των κριτικών λογοτεχνίας. Ο Κρόνεμπεργκ ως αναγνώστης μάλλον είχε διαφορετική άποψη.

Το Cosmopolis περιγράφει μια ημέρα από τη ζωή του 28χρονου πολυεκατομμυριούχου Έρικ Πάλμερ στην προσπάθειά του να διασχίσει με τη λιμουζίνα του το κέντρο της Νέας Υόρκης. Κατά την διάρκεια της διαδρομής, όπου συμβαίνουν διάφορες περίεργες καταστάσεις, ο αναγνώστης μαθαίνει διάφορες πληροφορίες σπό την καθημερινότητα του Πάλμερ. Μέσα από τις συναντήσεις με κάποια πρόσωπα από το εργασιακό του περιβάλλον, παρατηρούμε  τη συμπεριφορά του και τις προσωπικές του σκέψεις για μια σειρά από πράγματα, γεγονότα και πρόσωπα. Κάποιες φορές ο βασικός χαρακτήρας του βιβλίου γίνεται οικείος στα μάτια του αναγνώστη, άλλες πάλι αναδεικνύεται η εκκεντρική πτυχή του χαρακτήρα του, ένα χαρακτηριστικό των ανδρών της κοινωνικής του τάξης. Ο ΝτεΛίλλο από τη θέση του παρατηρητή, κατορθώνει να αναδείξει ξεκάθαρα μέσα στο σύντομο διήγημά του την παρακμή των αξιών της σύγχρονης αμερικάνικης κοινωνίας και τον κυνισμό των νεόπλουτων.

Ο Κρόνεμπεργκ διατήρησε σε μεγάλο βαθμό τα βασικά σημεία του βιβλίου. Θα λέγαμε όμως, ότι το μεγαλύτερο μειονέκτημα της ταινίας είναι ο πρωταγωνιστής Ρόμπερτ Πάτινσον, ο οποίος δείχνει να ψάχνει ακόμη τον βηματισμό του έξω από την ιστορία του Twillight.  

Το βιβλίο του Ντον ΝτεΛίλλο “Cosmopolis” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Βιβλιοπωλείο της Εστίας σε μετάφραση του Θωμά Σκάσση.

Συνέντευξη του Σπύρου Πετρουλάκη

Ο Σπύρος Πετρουλάκης γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα, έχοντας ζήσει επίσης στο Ρέθυμνο και στα Χανιά από όπου και κατάγεται. Έχει δύο παιδιά, την Ειρήνη και τον Κωνσταντίνο. Είναι συνθέτης και στιχουργός και έχει συμμετάσχει σε μουσικές παραστάσεις και συναυλίες σε όλη την Ελλάδα. Τραγούδια του περιλαμβάνονται σε CD πολλών γνωστών καλλιτεχνών, ενώ έχει γράψει μουσική και τραγούδια για ντοκιμαντέρ και θεα­τρικές παραστάσεις.
Ασχολείται με τη φωτογραφία (φωτογραφίες του έχουν βραβευτεί και δημοσιευτεί σε ευρωπαϊκά περιοδικά), είναι αφηγητής παραμυθιών, προπονητής και Πανελληνιονίκης στο άθλημα του Taekwondo και έχει ως χόμπι την αναρρίχηση και τις καταδύσεις.
Από τις εκδόσεις Μίνωας κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά του Το παράθυρο της Νεφέλης (2014), Η εξομολόγηση (2015), H Παναγιά της φωτιάς (2016), Το τελευταίο δαχτυλίδι (2017), Αμαλία (2018), καθώς και τα βιβλία του για παιδιά Στα χνάρια του κουρσάρου Μπαρμπαρόσα (2014), Ο θησαυρός του Κυβερνήτη (2015), Ο δράκος Μπουρμπουλήθρας (2016) και Η συνταγή της ευτυχίας (2016).
Τον Νοέμβριο του 2017 πραγματοποιή­θηκε έκθεση ζωγραφικής εικαστικών με αφορμή το συγγραφικό έργο του Σπύρου Πετρουλάκη στην γκαλερί ΑΓΚΑΘΙ.

Το τελευταίο του βιβλίο είναι  Η νύχτα της αλήθειας

 

Πείτε μας λίγα λόγια για το καινούργιο σας μυθιστόρημα.
Η Νύχτα της Αλήθειας είναι ένα κοινωνικό, πολυδιάστατο μυθιστόρημα που κυριαρχούν τα αληθινά κι ανθρώπινα συναισθήματα. Οι χαρακτήρες του είναι αναγνωρίσιμοι από όλους μας, αφού είναι ρεαλιστικοί και παλεύουν με καταστάσεις που θα μπορούσαν να συμβούν στον καθένα.

Η ιστορία του βιβλίου βασίζεται σε αληθινό περιστατικό;
Η βασική ιστορία του βιβλίου μου είναι προϊόν της δικής μου φαντασία. Ωστόσο μέσα στις σελίδες του κυριαρχούν αληθινά γεγονότα, όπως είναι η γνωριμία του ηλικιωμένου Διονύση και της Ελευθερίας και μια σκηνή που εξελίσσεται κατά την εποχή του εμφυλίου.

Περιέχει και στοιχεία από τη δική σας πραγματικότητα;
Πάντα στα βιβλία μου, είτε γράφω για παιδιά είτε για μεγάλους, προσαρμόζω μέσα τους γεγονότα και στοιχεία που έχω ζήσει ή μου έχουν περιγράψει άλλοι. Είναι σημαντικός βοηθός η εμπειρία και τα βιώματα για κάποιον που ασχολείται με τη συγγραφή.

Υπήρξαν καθόλου μέρη που δεν τα εντάξατε τελικά στην πλοκή του μυθιστορήματος και τα κλειδώσατε στα συρτάρια ή χρησιμοποιήσατε όλα τα προσχέδια;
Σε αυτό το βιβλίο χρησιμοποίησα όλα τα μέρη των ιστοριών αλλά και όλους τους τόπους που είχε σκεφτεί κατά τη διάρκεια του χτισίματός του. Από την αρχή με είχε συνεπάρει η σκέψη ότι θα περιγράψω αγαπημένες τοποθεσίες όπως είναι η Ιθάκη και τα ορεινά χωριά της Ευρυτανίας, εκεί όπου η φύση δείχνει με τον καλύτερο τρόπο τα γεννήματά της.

Το ζητούμενο για σας ήταν να διηγηθείτε μια συναρπαστική ιστορία ή θέλετε να πείτε και κάτι ακόμη; Ποιος ήταν ο στόχος σας αυτή τη φορά;
Ποτέ δεν κουνάω το δάχτυλο σε κανέναν. Οι αναγνώστες είναι πια πολύ έμπειροι και μπορούν να πάρουν από μόνοι τους τα στοιχεία που χρειάζονται από κάθε βιβλίο. Είτε για να διδαχτούν, είτε απλά για να διασκεδάσουν διαβάζοντας. Ο δικός μου στόχος κάθε φορά είναι να προσαρμόσω έτσι την κάθε ιστορία ώστε να προσφέρω στο κοινό κάτι διαφορετικό από την προηγούμενη φορά και φυσικά έντονα συναισθήματα και γρήγορη πλοκή.

Κυρίαρχες στον επίλογο ενός μυθιστορήματος είναι οι ερωτήσεις ή οι απαντήσεις;
Γενικά ενώ είμαι αισιόδοξος άνθρωπος και στα βιβλία μου κυριαρχεί (μετά από χίλια μύρια κύματα) το συναίσθημα της αισιοδοξίας, φροντίζω στο τέλος να αφήνω τον αναγνώστη να αποφασίσει τι θα ήθελε να συμβεί. Τοποθετώ ας πούμε τον άντρα με τη γυναίκα σε έναν τόπο, στο Πήλιο ή στα Άγραφα λόγου χάρη, αλλά δεν προσδιορίζω αν τελικά έχουν γίνει ζευγάρι. Αφήνω τον καθένα να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα και να ονειρευτεί όπως θέλει εκείνος την εξέλιξη της σχέσης των ηρώων. Συμπαρασύρω κατά κάποιο τρόπο τον αναγνώστη σε μια συναπόφαση που ουσιαστικά θα είναι αποκλειστικά δική του.

Τι πιστεύετε ότι χάνει ένας αναγνώστης που δεν διαβάζει μυθιστορήματα;
Ο καθένας μας κάνει τις επιλογές του. Είμαστε οι επιλογές μας. Δεν ξέρω τι πραγματικά χάνει αυτός που δεν διαβάζει, αλλά γνωρίζω πολύ καλά τι κερδίζει εκείνος που διαβάζει μυθιστορήματα. Κερδίζει τη συμμετοχή του σε πολλαπλά ταξίδια. Γνωρίζει ανθρώπους, τόπους, καταστάσεις και μαθαίνει να ζει με όλα του τα συναισθήματα στα άκρα, σε ένα παράλληλο σύμπαν. Το σύμπαν της μυθοπλασίας, των ιστορικών γεγονότων και της μαγείας της ανάγνωσης.

Πώς νιώθετε μετά από τόσα χρόνια σ’ αυτή τη δουλειά;
Νιώθω ότι έχω πολλά να μάθω και ότι βρίσκομαι ακόμα στην αρχή μιας δύσκολης διαδρομής, την οποία βέβαια ο ίδιος έχω επιλέξει.